Αθήνα

23 oC

σποραδικές νεφώσεις

Hottest

Ενημέρωση σε…fast-forward!

Άννα Φόνσου: Μου έχει τύχει να μην έχω δουλειά και να φυλάω γάτες – Είμαι 90 plus (vid)

OPINION

Το περιεχόμενο της προόδου και η νέα κεντροαριστερά

Τίποτα δεν είναι πιο αμφίσημο στις μέρες μας από τη χρήση της  έννοιας  «προοδευτικό».

Τίποτα δεν είναι πιο αμφίσημο στις μέρες μας από τη χρήση της  έννοιας  «προοδευτικό» ως στοιχείο πολιτικής ταυτότητας και ιδεολογικού προσδιορισμού.

Γράφει ο Δημήτρης Αγανίδης*

Κάποτε τα κόμματα της Αριστεράς και της Σοσιαλδημοκρατίας, αποτελούσαν τους κατεξοχήν φορείς των προοδευτικών αντιλήψεων αφού έβλεπαν την κοινωνία σαν πεδίο συνεχόμενων μετασχηματισμών, με απώτερη επιδίωξη την κοινωνική ισότητα δια της κατάργησης των παραδοσιακών δομών και των παγιωμένων αντιλήψεων που παράγουν ανισότητες. Στον αντίποδα βρίσκονταν τα κόμματα της Δεξιάς, τα οποία τάσσονταν υπέρ της διατήρησης των παραδοσιακών κοινωνικών δομών με ισχυρές αναφορές σε εθνική και θρησκευτική ταυτότητα. Τοποθετούσαν δε την έννοια της προόδου αποκλειστικά στην ατομική σφαίρα, ως επιδίωξη προσωπικής ευημερίας δια της προστασίας των ατομικών συμφερόντων του κάθε ανθρώπου.

Στις μέρες μας τα πράγματα είναι πιο σύνθετα αφού οι παραδοσιακές πολιτικές ταυτότητες «προοδευτική Αριστερά» και «συντηρητική Δεξιά» έχουν εξασθενίσει. Αφενός η Αριστερά, δυσκολευόμενη να αποδώσει επίκαιρο και ουσιαστικό πολιτικό περιεχόμενο στην έννοια του προοδευτισμού σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία ανισοτήτων, χάνει έδαφος σε ένα άλλοτε προνομιακό για αυτήν πεδίο, και αφετέρου τα συντηρητικά κόμματα, με μια πιο μετριοπαθή ρητορική, επιχειρούν να  επαναπροσδιορίσουν υπέρ τους το περιεχόμενο της προόδου.

Διόλου τυχαία, στον δημόσιο διάλογο παρατηρείται μια τάση αποϊδεολογικοποίησης της εφαρμοσμένης πολιτικής δια της «κοινής λογικής», ενώ τα «προοδευτικά εύσημα» αποδίδονται όλο και συχνότερα στις δυνάμεις του λεγόμενου μεταρρυθμιστικού Κέντρου, επειδή απορρίπτουν κάθε ιδεολογικό προσδιορισμό ως αναχρονιστικό και τοποθετούνται απέναντι στα μικρά και μεγάλα ζητήματα της εποχής μας με γνώμονα την «κοινή λογική».

Μπορεί όμως όντως η «κοινή λογική» να αποτελέσει στοιχείο μιας προοδευτικής πολιτικής πρότασης; Καταρχάς  η αντίληψη της «κοινής λογικής», βασισμένη στην ανθρώπινη εμπειρία και τις ατομικές πεποιθήσεις, δεν είναι στην πραγματικότητα καθόλου κοινή και μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τις προσωπικές και τις κοινωνικές προσλαμβάνουσες του κάθε ανθρώπου. Από την άλλη, «κοινή λογική» και προοδευτική πολιτική αντίληψη δεν ταυτίζονται ούτε εννοιολογικά αλλά ούτε και πολιτικά, αντίθετα, η εύκολη και αβασάνιστη επίκληση της στα πολιτικά πράγματα, μπορεί να οδηγήσει σε επικράτηση απολιτικών και συντηρητικών απόψεων και μάλιστα υπό τον μανδύα της προοδευτικότητας και του νεωτερισμού. Πρόκειται για μια μεταπολιτική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία απέναντι στα προβλήματα και τις προκλήσεις της εποχής μας δεν χρειάζονται ολοκληρωμένα πολιτικά προγράμματα με ιδεολογικό περιεχόμενο, αλλά πρακτικές λύσεις «α λα καρτ» και μάλιστα όχι κατ’ ανάγκη από πολιτικούς, αλλά από άτομα εγνωσμένου επιστημονικού κύρους ή υψηλού κοινωνικού status, τα οποία συχνά παρουσιάζονται  ως η πιο ενδεδειγμένη απάντηση απέναντι στους λαϊκιστές ή τους επαγγελματίες της πολιτικής.

Η ιδέα της πολιτικής χωρίς πολιτικούς μπορεί ίσως να φαντάζει  πιο ελκυστική και  πιο σύγχρονη (άρα και φαινομενικά πιο «προοδευτική») πρόταση, αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα μετανεωτερικό ιδεολόγημα το οποίο αφενός παράγει έναν αντίστροφο (και επικίνδυνο) λαϊκισμό και αφετέρου προϋποθέτει την αποδοχή ενός είδους «αυτόματου πιλότου» στην λειτουργία της οικονομίας και των αντιπροσωπευτικών θεσμών, μέσα από διεργασίες και αποφάσεις που λαμβάνουν χώρα σε εξωπολιτικά ή ακόμα και εξωθεσμικά κέντρα. Αυτές οι αποφάσεις νομιμοποιούνται άλλοτε με την επίκληση της «κοινής λογικής», η οποία παρουσιάζεται σαν μονόδρομος, και άλλοτε συνοδευόμενες από ένα οιονεί «δίκαιο της ανάγκης»,  μια κατάσταση εξαίρεσης που παγιώνεται, χωρίς ωστόσο αυτό να εκλαμβάνεται σαν ανωμαλία στην λειτουργία των σύγχρονων δημοκρατικών χωρών, όπως θα συνέβαινε κατά το παρελθόν.

Παρά το γεγονός ότι στην εποχή μας η έννοια της προόδου, ταυτίζεται – στην μαζικά τουλάχιστον προβαλλόμενη εκδοχή της – κυρίως με την ατομική ευημερία, οι περισσότεροι άνθρωποι συνεχίζουν να συνδέουν την πρόοδο με τη συνεχόμενη βελτίωση της καθημερινότητας τους μέσα από τον οικονομικό και πνευματικό πλούτο που παράγεται σε μια δεδομένη οικονομία. Δηλαδή αντιλαμβάνονται την πρόοδο και μέσα από το προσωπικό τους μερίδιο στην ανάπτυξη.  Συνεπώς η  έννοια της προόδου διατηρεί μια κοινωνική-συλλογική διάσταση που δε γίνεται να απομονωθεί από το εννοιολογικό της περιεχόμενο, ακόμα και όταν αναφερόμαστε σε ατομικές επιδιώξεις, γεγονός που αποτελεί τη βάση της ιδεολογικής θεώρησης της προόδου ως παραδοσιακή επιδίωξη των πολιτικών δυνάμεων της αριστεράς.

Οι σύγχρονες πολιτικές δυνάμεις της Αριστεράς και της Σοσιαλδημοκρατίας, παρά το γεγονός ότι προσάρμοσαν σε ένα βαθμό στα δεδομένα της εποχής το λόγο και τη δράση τους, συνεχίζουν να ερμηνεύουν τα κοινωνικοοικονομικά φαινόμενα με τα παραδοσιακά, ιδεολογικά τους εργαλεία. Σε κάθε περίπτωση, σταθερή επιδίωξη τους πρέπει να παραμείνει ο εμπλουτισμός του εννοιολογικού περιεχομένου της προόδου, διατηρώντας την στο πρωταρχικό πεδίο της συλλογικής και της πολιτικής δράσης, μακριά από την κενή πολιτικού περιεχομένου ταύτισή της με την «κοινή λογική» και άλλες μεταπολιτικές προσεγγίσεις.

Ιδιαίτερα δε, όσον αφορά την προσπάθεια ανασυγκρότησης της Κεντροαριστεράς το πολιτικό περιεχόμενο της προόδου θα πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένα ιδεολογικά χαρακτηριστικά ώστε να μη μεταλλαχθεί σε ένα μετανεωτερικό πολιτικό κατασκεύασμα πίσω από το οποίο θα κρύβονται συντηρητικές επιλογές ή ψευδεπίγραφα διλήμματα. Τα πολιτικά αυτά χαρακτηριστικά, θα πρέπει να εμπεριέχουν την ουσιαστική ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, την προστασία των εργαζομένων και τον πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σύμφωνα με τις διαχρονικές αξίες της σοσιαλδημοκρατικής αριστεράς και τις ανάγκες της σύγχρονης εποχής.

*O Δημήτρης Αγανίδης είναι Δικηγόρος, μέλος του Κινήματος Αλλαγής

Ο «εκσυγχρονισμός» της γαλέρας
Διδάγματα και αποφάσεις της πανδημίας Covid-19
Κυβέρνηση Μητσοτάκη: Από το «θαύμα» με την ανεργία στην επίθεση κατά της εργασίας
Πώς θα αναπνεύσουν πάλι οι Δημοκρατίες
Το ρεπό και η ελιά…
Είναι η ώρα των προοδευτικών δυνάμεων να συναντηθούν μέσα από μία ευγενή άμιλλα